Brzozowa 5

Brzozowa 5, hip. 69, kamienica narożna ul. Celnej. Zaczątkiem tej kamienicy była powstająca od w. XVI zabudowa gospodarcza tylnej części działki kamienicy Rynek St. Miasta nr 2. Zabudowa ta składała się z oficyny, połączonej z domem rynkowym wąskim skrzydłem bocznym wzdłuż ul. Celnej i murem zamykającym podwórze od strony sąsiada, oraz z budynku nad dawną uliczką podmurną i dobudówki za murem obronnym, z wykorzystaniem tegoż i bocznej ściany Bramy Gnojnej z końca w. XIV.
Budynek nad ulicą podmumą, prawdopodobnie spichlerz, późnogotycki, wzniesiony był w pierwszej połowie XVI wieku. Oparty na arkadach nad przesklepioną wówczas uliczką. dwupiętrowy, z fasadą od ul. Celnej, przykryty był dwuspadowym dachem ze szczytami: schodkowym od frontu i trójkątnym z ostrołukowymi blendami, od strony sąsiedniej posesji.
W końcu w. XVI szczyt budynek zasłonięty analogicznym budynkiem gospodarczym ul. Brzozowa nr 7 (odkryty i zbadany 1951, zawalony po 1957).
Przebudowa na kamienicę w. XVII (być może ok. 1626 równocześnie z odbudową kamienicy rynkowej), wówczas trzypiętrową, trzyosiową; uliczkę podmumą podpiwniczono i zamknięto (włączając do budynku), zlikwidowano szczyt od ul. Celnej, a elewację od tej strony podtrzymano lukami rozporowymi przerzuconymi nad taż ulicą.
Po 1752 kamienica częściowo rozebrana i wzniesiona na nowo kosztem Jana Ciecierskiego, regensa konwiktu Collegium Nobilium. W latach trzydziestych w. XIX zburzono Bramę Gnojną (w związku z poszerzeniem ul. Celnej), pozostawiając jej ścianę pn. jako część elewacji bocznej kamienicy. Elewację tę ujednolicono z elewacją boczną kamienicy rynkowej i nadbudowano wraz z najwyższą kondygnacją elewacji od ul. Brzozowej.
Po zniszczeniach 1944 zachowana elewacja od ul. Brzozowej oraz boczna od ul. Celnej, na której, podczas badań prowadzonych 1956-7 przez Stanisława Żaryna, odkryto ścianę bramy i pozostałości budynku nad ulicą podmurną. Odbudowana 1956-61 wg proj. Tadeusza Makowskiego. Jerzego Pawłowskiego i Stanisława Żaryna z zachowaniem ocalałych elementów, z częściowo rekonstruowanymi partiami gotyckimi i późnogotyckimi w elewacji bocznej; w przyziemiu odtworzono przesklepienie dawnej ulicy podmurnej i jej wylot ostrołukowy na ul. Celną; pozostałe wnętrza nowo projektowane. - Czterokondygnacjowa, trzytraktowa, połączona jednotraktowym skrzydłem, wzdłuż ul. Celnej, z kamienicą Rynek St. Miasta nr 2. Trakt pierwszy na fundamentach w. XVI (pozostałości dobudówki za murem obronnym), w ścianie między pierwszym i drugim traktem, na pierwszej i drugiej kondygnacji, znaczne fragmenty muru obronnego. Piwnice pod traktem drugim (dawna ulica podmurna), trzecim (dawna oficyna) i skrzydłem bocznym sklepione kolebkowo, w. XVII i XVIII.
Elewacja od ul. Brzozowej barokowa, po 1752. Jej wysokie przyziemie o zeskarpowanym cokole (w którym odsłonięte duże, nieregularne kamienie), zwieńczone profilowanym gzymsem.
Kondygnacja najwyższa z w. XIX. W elewacji bocznej przy narożniku odsłonięte (do wysokości drugiego piętra włącznie) wewnętrzne lico bocznej ściany Bramy Gnojnej, koniec w. XIV, uzupełnione 1956-61. W przyziemiu nowożytna podmurówka, wyżej resztka spływu sklepienia wnętrza bramy, w. XV-XVI, na lewym skraju szczątek wewnętrznego łęku przejazdowego i późniejszego zamurowania (zwężenie przejazdu), na którym fragment dekoracji sgraffitowej, w. XVII (?).