|
Rynek nr 20, hip. 60, kamienica Winklerowska
(Balcerowska). Wzniesiona w. XV, zapewne jako jednotraktowa z piwnicą przykrytą stropem
(ślady gniazd po belkach). Pierwszym znanym właścicielem 1476-98
Gambala, następnym, od 1511, przez półtora wieku, Baltazar (Balcer)
Giza, ławnik i rajca, oraz jego spadkobiercy. W. XVI co najmniej dwukrotnie przez tę rodzinę przebudowywana i powiększana
(m.in. 1599 nowa ściana od kamienicy nr 18, zapewne dobudowa tylnego traktu).
W wyniku przebudów dwutraktowa, dwupiętrowa ze sklepionymi piwnicami, wielką sienią na parterze i sklepioną izbą tylną. W tym
samym stuleciu wzniesiona oficyna gospodarcza, z murem zamykającym pierwsze podwórze, oraz drugi budynek za murem obronnym
(zob. ul. Brzozowa nr 23). W. XVII ponownie przebudowana. Od końca w. XVII do ok. 1790 własność kupieckiej rodziny Winklerów; wówczas,
1743, trzypiętrowa, trzytraktowa. W. XIX-XX należała m.in. do: ok. 1812-21 Ptaszyńskich, ok. 1844-53 Duratowiczów (przed 1867
wzniesiono oficynę boczną w podwórzu), ok. 1876-1915 Michała Wliczana i jego sukcesorów; ostatnim właścicielem Tadeusz Jan
Kazimierz Borowski. 1928 remont fasady z likwidacją balkonu na I p. oraz
wykonaniem polichromii przez Felicjana Szczęsnego Kowarskiego.
Po zniszczeniach 1944 zachowane piwnice, ściany do wysokości drugiej kondygnacji (boczna od nr 22) i trzeciej (tylna) oraz częściowo
przyziemie fasady (m.in. portale). W trakcie prac badawczych 1948 odkryto liczne detale gotyckie,
m.in.: w fasadzie portal, resztki profilowań zejścia do piwnicy i wnęk okiennych na I p.; w elewacji tylnej wnęki
okien, których filary od wnętrza zaokrąglone (I p.) lub sfazowane (II p.);
we wnętrzu sieni wnęka z kilkoma warstwami malowideł konserwowanych 1948-51 przez zespół pod kierunkiem Bohdana
Marconiego, na I p. w tylnym trakcie artykulacja ścian (fryz arkadkowy na kamiennych
wspornikach i późniejsza wnęka). Kamienica odbudowana 1952-53 wg proj. Anny Boye-Guerquin z zachowaniem ocalałych reliktów,
zrekonstruowaniem części muru i glifu okiennego nad portalem głównym
fasady, odtworzonej wg stanu sprzed 1944, nowo projektowanymi wnętrzami (z zachowaniem układu przyziemia) i elewacją podwórzową.
Czterokondygnacjowa, trzytraktowa. Wnętrza połączone z kamienicą nr 18 mieszczą Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza. Piwnice
(do 1952 gotyckie) trzytraktowe (w tylnym nie podpiwniczonym przechód), z podziałami wzdłużnymi wszystkich traktów,
przesklepione kolebkowo, ze schodami wewnętrznymi w grubości muru między
drugim i trzecim traktem i zewnętrznymi na Rynek oraz z wnękami w obu ścianach bocznych i dzielącej pierwszy trakt; ściany stanowiące
obrys dwóch przednich traktów w. XV, pozostałe ściany i sklepienia w.
XVI (m.in. ściana między pierwszym i drugim traktem zasłania wcześniejszą wnękę). Na parterze w trakcie przednim sień na całą szerokość
budynku, z nowym stropem belkowym; jej ściana pn. (od kamienicy nr 22)
nie tynkowana, z cegły w układzie polskim, w. XV, częściowo
przemurowana, z półkoliście zamkniętą wnęką (zdjęcie poniżej), w której trzy
ostrołukowe arkadki na wspornikach; we wnęce resztki malowideł z
pierwszej połowy w. XVI, z których czytelne Oblicze Chrystusa adorowane przez dwa
anioły (do 1952 w nieco późniejszej warstwie, pod arkadkami. Pokłon Trzech Króli).
|